Jaak Panksepp. De emotionele systemen vóór taal.

Er is een niveau van mens-zijn

dat geen woorden kent,

geen verhalen,

geen reflectie,

geen zelfbeeld.

En toch richting geeft aan hoe iemand zich organiseert.

Jaak Panksepp bracht dit niveau terug in de wetenschap.

Met zijn werk binnen de affectieve neurowetenschap beschreef hij

dat emoties niet slechts voortkomen uit denken,

maar geworteld zijn in primaire biologische systemen.

Systemen die evolutionair ouder zijn dan cognitie,

ouder dan taal,

ouder dan identiteit.

Hij onderscheidde een aantal fundamentele emotionele systemen

die breed teruggevonden worden bij zoogdieren:

– SEEKING (gerichtheid, motivatie)

– FEAR (bescherming, terugtrekking)

– RAGE (grens, afweer)

– CARE (zorg, hechting)

– PANIC/GRIEF (verlies, verbinding)

– PLAY (spel, sociale afstemming)

– LUST (lichamelijke drijfveer)

Deze systemen zijn geen gevoelens zoals wij ze benoemen,

maar onderliggende actiepatronen van het zenuwstelsel.

Ze kleuren waarneming.

Ze sturen aandacht.

Ze beïnvloeden betekenis,

nog vóór betekenis bewust wordt gevormd.

Panksepp liet zien dat denken niet losstaat van deze laag,

maar erop volgt en ermee verweven is.

Daarmee nuanceerde hij het idee

dat emoties tegenover rationaliteit staan.

Zijn werk maakt zichtbaar dat zonder deze systemen:

– er geen motivatie ontstaat

– geen verbinding

– geen oriëntatie

– geen spel

– geen rouw

– geen zorg

– geen richting

Zonder affect ontstaat er geen menselijk landschap.

Wat vaak wordt benaderd als “inhoud”,

blijkt in veel gevallen een toestand.

En dat betekent

dat geen enkel innerlijk proces begrepen kan worden

zonder aandacht voor deze onderliggende laag.

Dat maakt zijn werk bijzonder relevant in deze tijd.

Veel hedendaagse systemen richten zich op:

– tekst

– gedrag

– keuzes

– patronen

– cognitie

Maar stellen zelden de vraag:

In welk emotioneel landschap vindt dit plaats?

Panksepp laat zien dat onder elk gesprek

al een stemming werkzaam is.

Onder elke interpretatie

een activatie.

Onder elke vraag

een richting.

En dat systemen die met mensen werken

zich altijd verhouden tot deze laag.

Ze beïnvloeden regulatie,

of verstoren die.

Zijn werk herinnert eraan

dat we niet werken met abstracte “inhoud”,

maar met een levend, emotioneel georganiseerd systeem.