Donald winnicott De ruimte waarin een mens mag ontstaan

Niet elk psychologisch denken probeert de mens te verklaren.

Sommige denkers richten zich op het beschermen

van wat te snel wordt ingevuld.

Donald Winnicott was zo’n denker.

Hij hield zich niet primair bezig met gedrag,

niet met cognities,

niet met diagnoses.

Maar met een fundamentele vraag:

Wat heeft een mens nodig

om te kunnen bestaan

zonder te verdwijnen in aanpassing?

Zijn antwoord was geen techniek.

Geen protocol.

Geen methode.

Het was een ruimte.

Winnicott introduceerde begrippen

die vandaag vaak vereenvoudigd worden gebruikt,

maar oorspronkelijk een diepere betekenis dragen:

– De holding environment

– Het ware zelf

– Het false self

– De transitional space

Hij beschreef dat een belangrijk risico

niet alleen ligt in lijden,

maar in het verliezen van innerlijke ervaring.

Wanneer een mens te vroeg wordt afgestemd op de buitenwereld,

te snel wordt gestuurd, begrepen of ingevuld,

kan er minder ruimte ontstaan voor een eigen, innerlijk proces.

Wat hij false self noemt,

is geen stoornis,

maar een aanpassingsvorm.

Een manier om te functioneren

wanneer er onvoldoende ruimte is om te ervaren.

Daarom draaide Winnicotts werk niet om ingrijpen,

maar om het vermijden van ingrijpen op momenten

waar iets nog in ontwikkeling is.

Om dragen zonder invullen.

Aanwezig zijn zonder vorm te geven.

Ruimte laten zonder richting.

Zijn idee van holding gaat niet over vasthouden,

maar over het ondersteunen van een proces

zonder het over te nemen.

De transitional space is daarin essentieel:

Een gebied waarin ervaring nog niet vastligt,

nog niet volledig van binnen is,

en nog niet door de buitenwereld wordt bepaald.

Een ruimte waarin betekenis kan ontstaan

zonder direct te worden vastgezet.

Dat maakt zijn werk bijzonder relevant in deze tijd.

Veel hedendaagse systemen zijn gericht op:

– Direct duiden

– Snel reageren

– Betekenis teruggeven

– Optimaliseren

– Sturen

– Verklaren

Winnicott herinnert aan het belang van iets anders:

De ruimte waarin iets nog niet weet wat het wordt.

Zijn werk laat zien

dat psychologische gezondheid niet voortkomt uit juiste antwoorden,

maar uit de ervaring

dat de innerlijke wereld niet wordt overgenomen.

Dat iemand kan verschijnen

zonder direct te worden vastgelegd.

Dat iets gevoeld kan worden

zonder meteen betekenis te krijgen.

Zijn nalatenschap is daarmee niet alleen therapeutisch,

maar ook relationeel en ethisch.

Dat wie met mensen werkt

-mens of systeem -

zich bewust is van de ruimte die wordt gecreëerd.

Niet als sturing,

maar als mogelijkheid.